سرویس سیاسی | کد خبر: 70098
تاریخ انتشار: 1397/03/06 - 08:19:21

احمد صدیقی

آیا اروپا می تواند به تعهدات برجامی خود پایبند باشد؟

در روزهای اخیر مسائل متعددی در خصوص اینکه آیا اروپا می تواند به تعهدات برجامی خود پایبند باشد، مطرح شده است. برخی معتقدند اروپا در حال صف آرایی در مقابل آمریکا است.
آیا اروپا می تواند به تعهدات برجامی خود پایبند باشد؟,

در روزهای اخیر مسائل متعددی در خصوص اینکه آیا اروپا می تواند به تعهدات برجامی خود پایبند باشد، مطرح شده است. برخی معتقدند اروپا در حال صف آرایی در مقابل آمریکا است. بر اساس استدلال آن ها بزرگترین عرصه اختلاف آمریکا – اروپا در طی چند دهه گذشته هم اینک و در خصوص برجام اتفاق افتاده است. از نظر اینان شکاف به وجود آمده در مسئله برجام بین اروپا و آمریکا سبب خواهد شد تا اروپا به تعهدات برجامی خود عمل کرده و منافع ایران به سبب مخالفت اروپا با آمریکا احصا شود.

روی دیگر قضیه تحلیلی است که می گوید به دور از خوش بینی باید با واقع نگری نسبت به توان اروپا، به اقداماتی که کشورهای اروپایی در خصوص ایران در سال های نه چندان دور، انجام می دادند، بایستی اشاره کرد و به دنبال پاسخ به این سوال بر اساس تجربه تاریخی مذاکرات و معاهدات بین ایران و اروپا بایستی به آن پرداخت.

مروری بر تاریخ مذاکرات هسته با اروپا

تاریخ 24 مهر 1382 معادل با 16/10/2003، تاریخ مهمی در پرونده هسته ای ایران است. این تاریخ زمانی است که محمد البرادعی به تهران سفر کرد تا با مسئولان نظام پیرامون مفاد قطعنامه‌ی سپتامبر 2003 مذاکره کند. البرادعی در بازگشت از سفرش به تهران، عنوان کرد که از مقامات ایران تضمین گرفته است که همکاری خود را با آژانس بین المللی انرژی اتمی تسریع بخشد. بعد از این سفر، قرار شد تیمی از کشورهای اروپایی و همچنین در سفری مجزا تیمی از آژانس برای گفت و گو با ایران وارد تهران شوند.

بیانیه تهران

5 روز بعد از این اتفاق، هئیات اروپایی به تهران سفر کردند و وزرای خارجه آلمان، فرانسه و انگلیس به همراه ایران در تاریخ 29 مهر 1382 بیانیه تهران را امضا کردند.

تعهدات ایران

 1. همکاری کامل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی داشته باشد و پاسخ به الزامات و سؤالات باقی‌مانده‌ی آژانس به صورت شفاف و حل و رفع آن‌ها و اصلاح هر گونه قصور احتمالی را نیز در دستور کار قرار دهد.

 2.  پروتکل الحاقی را امضا کند و فرآیند تصویب آن و اجرای پروتکل الحاقی را آغاز کند تا پیش از تصویب آن به عنوان یک اقدام در جهت اثبات حسن نیت، از جانب طرف ایرانی به رسمیت شناخته شود.

 3. تعلیق تمامی فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری به صورت داوطلبانه، به صورتی که آژانس تعریف می‌کند، را در دستور کار خود قرار دهد.

تعهدات طرف اروپایی

  1.  حق ایران برای استفاده‌ی صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای مطابق NPT را شناسایی کنند.

2. اجرای کامل تصمیمات ایران که توسط شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تأیید برسد، باید منجر شود که شورای حکام آژانس، وضعیت کنونی را حل‌وفصل کند.

نتیجه چه شد؟

با وجود تمام انعطافی که دولت ایران انجام داد و متعاقبا فعالیت‌های هسته‌ای، خود را تعلیق کرد سه کشور اروپایی در آذرماه 82 دومین قطعنامه علیه ایران را به تصویب رساندند و به ایران تحمیل کردند که 22 روز بعد، پروتکل الحاقی را امضا کند.

موافقت‌نامه‌ی بروکسل

 نزدیک به چهار ماه بعد از بیانیه تهران، یعنی در تاریخ در 14 اسفند 1382، معادل با 23 فوریه 2004، تروئیکای اروپا و ایران توافق دیگری منعقد کردند که به بیانیه بروکسل معروف است. در این موافقتنامه نیز طرف اروپایی به نمایندگی آلمان، فرانسه و انگلیس حاضر شد و تعهدات دو طرفه ای نیز در بر داشت. تعهدات ایران و اروپا در این موافقتنامه عبارت بودند از:

 تعهدات ایران:

طرف ایرانی در راستای همان سیاست های اعتماد سازی که در دوره اصلاحات پیش کشیده شده بود و تلاش داشت تا به اروپا اثبات کند که ایران از فعالیت های هسته ای خود هیچ تخطی نداشته است، متعهد شد که:

 1. اظهارنامه‌ای بر طبق پروتکل الحاقی و راستی‌آزمایی آن‌ها توسط آژان ارائه دهد.

 2.  مونتاژ و آزمایش سانتریفیوژها را تعلیق کند.

 3.  ساخت داخلی قطعات سانتریفیوژ را تعیلق کند.

4.  فعالیت‌های غنی‌سازی نسبت به تمامی تأسیسات موجود در ایران را تعلیق کند.(3)

تعهدات تروئیکای اروپا:

 در مقابل تروئیکای اروپا بدون عملی کردن تعهدات بیانیه تهران که چهار ماه پیش به آن متعهد شده بود، مجددا متعهد شد:

تلاش‌های ایران در اجلاس ژوئن 2004 شورای حکام به منظور عادی کردن اجرای پادمان‌ها و پروتکل‌ الحاقی در ایران را شناسایی کند.

 برنامه‌ی هسته‌ای ایران در آژانس را عادی سازی کند.

نتیجه چه شد؟

علی رغم تلاش برای اعتماد سازی ایران و تلاش برای نشان دادن حسن نیت به طرف اروپایی در زمینه هسته ای، قطعنامه‌ی سوم شورای حکام علیه ایران تصویب شد. به صورتی که نه‌ تنها موضوع هسته‌ای ایران از دستور کار شورای حکام (ژوئن 2004) خارج نشد، بلکه قطعنامه‌ای علیه ایران صادر شد که بر اساس آن، تهران باید همه‌ی فعالیت‌های هسته‌ای خود را معلق کند. البته این قطعنامه رویه‌ی جدیدی را نیز باب کرد؛ به گونه‌ای که برای اولین بار (در قالب تهدید)، موضوع «ارجاع پرونده‌ی هسته‌ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد» مطرح شد.

موافقت‌نامه‌ی پاریس

آخرین توافق تروئیکای اروپا با ایران به موافقتنامه پاریس مشهور است. این موافقتنامه در 14 نوامبر 2004 (24 آبان 1383) بین ایران و سه کشور اروپایی منعقد شد. وفق این موافقتنامه نیز طرف اروپایی و ایرانی متعهد به برخی از تعهدات شدند.

 تعهدات ایران:

 1. طبق ماده‌ی 2 NPT ایران به دنبال کسب سلاح هسته‌ای نبوده و نخواهد بود.

 2. تعهد به همکاری کامل و شفاف با آژانس.

 3. ادامه‌ی اجرای داوطلبانه‌ی پروتکل الحاقی تا تصویب آن.

 4. ادامه‌ی تعلیق داوطلبانه، به منظور اعتمادسازی بیشتر

تعهدات سه کشور:

1. به رسمیت شناختن حقوق ایران تحت NPT که مطابق با تعهداتش تحت معاهده و بدون تبعیض اعمال شود.

 2. تعلیق، یک اقدام اعتمادساز داوطلبانه است، نه یک تعهد حقوقی.

 3. حمایت فعال ایران از شروع مذاکرات الحاقی ایران بهWTO .

نتیجه چه شد؟

اروپایی ها که در این موافقتنامه بسیار جلو آمده بودند و بسیاری از فعالیت های ایران را تعلیق شده می دیدند، به این هم بسنده نکردند و برای اولین بار در این مذاکرات پاریس بود که اروپایی ها مسائل غیرهسته ای را نیز وارد گفت و گوهای خود با ایران کردند، مسئله‌ی عراق و تروریسم و... از جمله مسائل مطرح شده توسط اروپایی ها در این مذاکرات با ایران بود.

حتی با این وجود هم اروپایی ها از اعمال فشار علیه ایران دست بر نداشتند و قطعنامه‌ای شورای حکام در 29 نوامبر 2004، نشان داد که اروپایی ها در ارتباط با ایران به تعلیق کامل فناوری هسته ای و برچیدن تاسیسات هسته ای ایران می اندیشند. این در حالی بود که ایران بسیاری از فعالیت های هسته ای خود را به صورت داوطلبانه تعلیق کرده بود که UCF از جمله این فعالیت های هسته ای بود. اما این موضوع هم طرف اروپایی را راضی نکرد.

این ها ادامه داشت تا اینکه ایران در 10 مرداد 1384 (1 اوت 2005) طی نامه ای به دبیر کل سازمان بین المللی انرژی اتمی از نیت خود برای از سر گیری فعالیت UCF خبر داد و به همین ترتیب سریال موفقیت های هسته ای ایران و سریال فتح عزت و غرور ملی ایرانیان پشت سر هم فتح شد.

برای پاسخ دادن به این سوال که آیا اروپا می تواند به تعهدات خود در خصوص برجام بدون آمریکا ادامه دهد، صرفا کافی است به سابقه فعالیت های اروپا در برابر ایران اشاره شود. کارنامه اروپا در خصوص مذاکرات هسته ای و پیش از آن در این سه موافقتنامه دو طرفه، نشان می دهد که اروپا نیز مانند آمریکا طرف قابل اعتمادی نیست و در جریان هر موافقتنامه با بدعهدی صرفا به تعهدات طرف ایرانی بسنده کرده است، گویی طرف اروپایی هیچ تعهدی برای اعمال و انجام نداشته است.


انتهای متن/

برچسب ها:

با تشکر
نظر شما ثبت و پس از بررسی انتشار میابد.
ارسال نظر
نام :
ایمیل
نظر